Herby na epitafiach

Z almanach wrocławski
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Herby na epitafiach mieszczan wrocławskich. Herby na epitafiach znajdujących się poza ich pierwotnym miejscem, a więc najczęściej w muzeach.

Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu

Epitafium Bartłomieja Scheuerleina młodszego

Epitafium kanonika katedralnego we Wrocławiu Bartłomieja Scheuerleina (zm. 1498) zostało ufundowane ok. 1500 r. przez jego brata Jana (Johann), również kanonika wrocławskiego. Pierwotnie znajdowało się w katedrze. Obraz nieznanego autora przedstawia Zmartwychwstanie. Klęczącego zmarłego adorującego Chrystusa polecają Maria oraz św. Andrzej i święte Katarzyna, Dorota, Barbara. Obraz wyróżnia niespotykane dotąd w śląskim malarstwie wprowadzenie tła krajobrazowego, przedstawionego poprawnie przestrzennie. Dynamiczna poza zmartwychwstałego Chrystusa, otwarty grób ze śpiącym żołnierzem przywodzą na myśl analogie do malarstwa norymberskiego (zobacz ołtarz św. Deocar). Tempera na drewnianym podłożu. Wymiary 142,5x114 cm. W XVII w. malowidło zostało rozdzielone z częścią inskrypcyjną, która pozostała na jednym z filarów, i przniesione do kaplicy chrzcielnej pod północną wieżą. W XIX w. było w kościele św. Marcina, a w 1930 było zinwentaryzowane w zabudowaniach Pałacu Arcybiskupiego. Obecnie w Muzeum Archidiecezjalnym.

Bartłomiej Scheuerlein młodszy (Bartholomäus Scheuerlein) (ur. 22.06.1470, zm. 25.07.1490) był jednym ze środkowych, spośród około dziesięciu, potomków pochodzącego z Lauingen w Szwabii Bartłomieja (zm. 9.04.1474) i Doroty Mümmler, córki wrocławskiego rajcy Jana. Zajmujący się handlem dalekosiężnym ojciec szybko wszedł do wrocławskich elit - ożenek z patrycjuszką w 1460, wybór do rady miejskiej w 1466 r. i pozostawanie w niej aż do śmierci. Młodszy Bartłomiej, podobnie jak jego najstarszy brat Jan (1461-1516), został pokierowany na ścieżkę kariery duchownej. W 1487 r. jako siedemnastolatek rozpoczął studia w padewskim Universitas Iuristarum. Już 22.12 tego roku uzyskał podpisany przez rektora dyplom, który pełnomocnik absolwenta przedłożył 8.02 następnego roku zgromadzaniu kanoników katedry wrocławskiej i w 1488 Bartholomäus Scheuerlein został członkiem kapituły. Zmarł w wieku 28 lat. Zgodnie z jego wolą brat Jan, kolega w kapitule, ufundował epitafium.

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Epitafium Mikołaja Jenkwitz-Posadowskiego

Epitafium Mikołaja Jenkwitz-Posadowskiego powstało prawdopodobnie za życia Mikołaja, czyli najpóźniej w 1537 r. Pierwotnie znajdowało się w kościele św. Elżbiety we Wrocławiu. W 1942 r. zostało przeniesione do tymczasowej składnicy Kamieńcu Ząbkowickim, a stamtąd w 1946 r. przejęte przez Muzeum Narodowe w Warszawie. Do Muzeum Narodowego we Wrocławiu trafiło w 1966 r. jako depozyt i w 1982 r. zostało jego własnością. Olejny obraz na świerkowej desce (165x146 z obramieniem 212x173). Bóg Stwórca unoszący się w przestworzach, a przed nim ziemski krąg ze scenami z życia pierwszych ludzi (nadanie Raju Adamowi, stworzenie Ewy, błogosławieństwo dla Adam i Ewy, zakaz spożywania owoców z drzewa poznania, grzech pierworodny i wypędzanie z Raju). U dołu ciekawe przedstawienie rodziny. Naprzeciw Mikołaja znajdują się nie tylko żony z córkami, ale też synowie, którzy praktycznie zawsze pokazywani byli po lewej stronie przed ojcem. Takie ujęcie zobaczyć można jeszcze na epitafium pastora Jana Hessa (1491-1547). Grupa klęczy na tle równinnego pejzażu z szachownicą pól.

Mikołaj Jenkwitz-Posadowski (Nicolaus Jenckwitz gen. Posadowvsky, Nickel, Niclas Jenckewitz, Jankowicz, Jenkewicz) ur. 1486, zm. 5.06.1537 to wrocławski patrycjusz, członek rady i ławy w tym trzykrotny jej senior. Właściciel wielu dóbr ziemskich pod Wrocławiem i Oleśnicą. Syn Piotra i jego drugiej żony Urszuli z domu Gossinger.

Uczył się w szkole przy farze elżbietańskiej, a potem studiował prawo na nowo powstałym Uniwersytecie w Wittenberdze. Po studiach odbył zwyczajową dla bogatych młodzieńców podróż edukacyjną. Poznał Francję, Włochy i Niemcy. Do Wrocławia wrócił w wieku 27 lat w 1513 r. W interesy i życie miejskie wprowadzał go najstarszy, przyrodni brat Ambroży (Ambrosius), który był już od 1500 r. radnym i ławnikiem, a także współpracował z wiodącymi wrocławskimi kupcami Popplauami. Mikołaj ożenił się w tym czasie z Marią Popplau, córką nieżyjącego już Andrzeja Popplau (zm. 1507), byłego wspólnika brata i byłego opiekuna Mikołaja (ojciec osierocił go w wieku 2 lat). Był dziedzicem dużego majątku, który z sukcesami pomnażał. Jak brat współpracował z Popplauami, miał stoisko w Sukiennicach, a także angażował się w przedsięwzięcia górnicze w Joachimstal (Jáchymov w kraju karlowarskim). Już od 1520 r. działał nieprzerwanie aż do śmierci we wrocławskich władzach miejskich jako rajca i ławnik. W organach tych w 1532 r. był miejskim skarbnikiem (piąty rajca), w 1534 r. wójtem sądowym, a w 1533, 1535, 1536 i w roku swojej śmierci 1537 r. seniorem rady, czyli jednocześnie królewskim starostą księstwa wrocławskiego. Zasiadał też w sądzie ziemskim księstwa wrocławskiego. W 1533 r. Mikołaj i brat Ambroży otrzymali od cesarza Karola IV dyplom nobilitacyjny pod nazwiskiem Posadowsky. Było to raczej potwierdzenie niż nadanie szlachectwa. Nazwiska Jenkwitz i Posdaowsky pochodzą od rodzinnych posiadłości. Sam Mikołaj pod koniec życia był właścicielem: Stabłowic (Stablewitz), Zabrodzia (Zweibrot), Prężyc (Blaschewitz), Brandschütz, Lohsa, Dobschütz i Lampersdorf w księstwie wrocławskim. Epitafium powstało jeszcze za życia Mikołaja. Zindywidualizowany wizerunek mężczyzny z lewej pozwala przypuszczać, że to autentyczny portret patrycjusza. Od prawej widzimy kolejne żony z ich dziećmi. Wspomniana Anna Popplau z córką Julianą zm. w 1584 żoną Pawła Pförtnera von der Hölle i córeczką zmarłą w dzieciństwie, może wraz z matką przy porodzie. Druga żona Apolonia Bancke poślubiona w 1427 r., zmarła 1530/1531. Przed nią trójka jej zmarłych we wczesnym dzieciństwie dzieci. Trzecia żona Magdalena Reinhold von Beutenbach (zm. 1563) i jej 7 dzieci, a wśród nich synowie: Mikołaj (1531-1580) i Andrzej (zm. 1556) oraz córki Marta (zm. 1596) żona Jerzego von Franckenstein, Magdalena (zm. 1607) żona lekarza Hieronima Haunolda i Urszula (zm. 1572) żona Pawła Kromayera. Ósme dziecko Magdaleny, Abraham, urodziło się po śmierci ojca 27.1.1538 i nie ma go na obrazie. Abraham był od 1588 r. aż do śmierci (28.09.1606) seniorem rady, czyli jednocześnie starostą księstwa wrocławskiego.

Muzeum Narodowe w Warszawie

Epitafium Jana Holczela

Jan Holczel to zm. 8 lipca 1512 r. wrocławski mieszczanin, mający niegdyś w farze elżbietańskiej nagrobek i epitafium, które od 1946 r. jest w Muzeum Narodowym w Warszawie. O Holczelu i jego epitafium w artykule Jan Holczel.

Epitafium Mikołaja Lindnera

Epitafium Mikołaja Lindnera zm. w 1511 r. lekarza wrocławskiego. Znajdowało się w kościele pw. św. Barbary, kościele filialnym i cmentarnym wrocławskiej fary św. Elżbiety. Od 1946 r. w Muzeum Narodowym w Warszawie.

O samym Mikołaju niewiele wiadomo. Patrz artykuł Mikołaj Lindner z informacjami o nim i opisem epitafium.

Galeria

Literatura

Wykorzystana literatura dotycząca epitafiów.

  • Braune Heinz, Kloss Ernst, Wiese Erich. Schlesische Malerei und Plastik des Mittelalters : kritischer Katalog der Ausstellung in Breslau 1926. Leipzig: 1929.
  • Burgemeister Ludwig. Die Kunstdenkmaler der Stadt Breslau im Auftrage des Niederschlesischen Provinzialverbandes. Bd 1. Breslau: 1930.
  • Burgemeister Ludwig. Die Kunstdenkmaler der Stadt Breslau im Auftrage des Niederschlesischen Provinzialverbandes. Bd 2. Breslau :1933.
  • Burgemeister Ludwig. Die Kunstdenkmaler der Stadt Breslau im Auftrage des Niederschlesischen Provinzialverbandes. Bd 3. Breslau, 1934.
  • Dobrzeniecki Tadeusz. Malarstwo tablicowe. Katalog zbiorów Muzeum Narodowe w Warszawie. Warszawa: 1972.
  • Luchs Hermann. Die Denkmäler der St. Elisabeth-Kirche zu Breslau : mit einem lithographirten Grundriss der Kirche. Breslau: 1860.
  • Lutsch Hans. Die Kunstdenkmäler der Stadt Breslau. Breslau: 1886.
  • Malarstwo śląskie 1520-1800. Katalog zbiorów Muzeum Narodowe we Wrocławiu. Red. Ewa Houszka. Wrocław. 2009.
  • Migracje. Sztuka późnogotycka na Śląsku. Red. Agnieszka Patała. Wrocław: 2018.