Kąty Wrocławskie - figura św. Jana Nepomucena

Z Kapliczki
(Przekierowano z Kąty Wrocławskie)
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
1. (fot. 2012)
2. (fot. 2012)
3. Koniec lat. 90. XIX w.
4. Lata 20. XX w.

Kąty Wrocławskie (niem. Kanth, do 1930 Canth) w powiecie wrocławskim.

Na skwerze przy ul. Władysława Sikorskiego, na lewo od południowego wejścia na cmentarz kościelny kościoła parafialnego pw. śś. Piotra i Pawła z początku XVI w., ustawiona jest barokowa figura św. Jana Nepomucena. Cały pomnik ma ok. 330 cm wysokości, z tego trochę więcej niż połowa przypada na granitowy prostopadłościenny cokół i jego szeroką niską podstawę, a 155 cm mierzy piaskowcowa rzeźba. Święty przedstawiony jest zgodnie ze swym klasycznym wizerunkiem ikonograficznym jako duchowny występujący w prałackim stroju z końca XVII w. Na sutannę ma założoną rokietę i narzucony na ramiona mantolet. Głowę przykrywa biret. Postać trzyma oburącz wsparty na lewym ramieniu krucyfiks, spod którego prześwituje palma męczeńska. Święty ma wzrok skierowany przed siebie, a nie, jak najczęściej, na krzyż. Jest ujęty w charakterystycznym kontrapoście. Figura była polichromowana[1], ślady farby można dojrzeć miejscowo na szatach. W pomalowanym na biało cokole znajduje się półkoliście zwieńczona nisza zamknięta kutą kratką. Kiedyś nisza służyła jako miejsce na świece lub woskowe lampki oświetlające, a raczej wskazujące wejście na cmentarz, teraz pojawią się w niej gipsowe dewocyjne figurki. Z przodu piaskowcowej plinty pod rzeźbą znajduje się wyryty po II wojnie światowej napis: św. Jan Nepomucen. Pomnik ogrodzony jest metalowym kutym płotkiem, pomalowanym tak jak kratka chroniąca niszę, na niebiesko. Jeszcze na pocztówkach z lat 20. XX w. płotka nie było.

Kąty były od 1474 r., po sporze z księciem oleśnickim Konradem Białym rozstrzygniętym przez króla Macieja Korwina, nieprzerwanie do sekularyzacji dóbr kościelnych w królestwie Prus w 1810 r. własnością kapituły wrocławskiej. Rok 1738 podawany jest najczęściej jako data powstania figury, która miała być ufundowana przez biskupiego komisarza i kolatora Johanna Heinricha Kriegera[2][1].

Inną informację podaje Mieczysław Kogut w Duszpasterstwo parafialne w archiprezbiteracie Kąty Wrocławskie w latach 1738-1945[3]. Powołując się na pracę A. Kabirschkyego Nachrichten über der Stadt Canth (Breslau 1851), stwierdza, że pomnik został postawiony na dzień 16 maja 1729 r., kiedy to w całej diecezji wrocławskiej odbyły się wielkie uroczystości z okazji kanonizacji w tym roku (19 marca) Jana Nepomucena. Jest to prawdopodobne, gdyż diecezja wrocławska była bardzo zaangażowana w kanonizację czeskiego męczennika. Kapituła wrocławska zarządziła nawet wówczas w swych dobrach specjalną kolektę na dofinansowanie toczącego się procesu kanonizacyjnego, pomimo że jego koszty miał w całości pokryć dwór cesarski[4], a uroczystości po kanonizacji przeprowadzone zostały z wielkim rozmachem. We Wrocławiu przygotowano przed katedrą triumfalną bramę z licznymi ornamentami i napisami, przy których ustawiono setki lamp oświetlających ją w nocy[4]. Wrocławski rytownik Bartholomäus Strahowsky uwiecznił ją też na miedziorycie (fot. 6). W Kątach proboszcz parafii Johann Thomas zorganizował uroczyste nabożeństwo, podczas którego miało się odbyć poświęcenie figury św. Jana Nepomucena, którą ustawiono przy głównej bramie[3]. Takich figur przygotowano z tej okazji więcej. W samym archiprezbiteracie kąckim z 1729 r. pochodzą figury w Piotrowicach i Kostomłotach, a w pierwszą rocznicę kanonizacji poświęcono figurę w Małkowicach. Tak jak Jan z Kątów, również pozostałe przygotowane na kanonizację figury są dosyć skromne w porównaniu z o kilka tylko lat późniejszymi imponującymi pomnikami w Milinie (1733), niedalekim, ale leżącym poza granicami archiprezbiteratu Tyńcu nad Ślęzą (1733) czy młodszym już o kilkanaście lat w położonej obok Kąt Kamionnej (1744). Te ostatnie robione były bez pośpiechu na termin, a przede wszystkim miały możnych fundatorów, właścicieli wsi, w których stoją. Figury z 1729 r. to fundacje kościelne.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Kurt Degen, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt am Main, 1965, s. 135 (zestawienie dotyczy inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937)
  2. Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, Warszawa 1991, s. 39
  3. 3,0 3,1 Mieczysław Kogut, Duszpasterstwo parafialne w archiprezbiteracie Kąty Wrocławskie w latach 1738-1945, Wrocław 2007, s. 116
  4. 4,0 4,1 Józef Pater, Patron sławy ludzkiej [w:] Nowe Życie Wrocław 1985, nr 1 (39), s. 5 i 11

Bibliografia

  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, Warszawa 1991, s. 39
  • Kurt Degen, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt am Main, 1965, s. 135 (zestawienie dotyczy inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937)
  • Mieczysław Kogut, Duszpasterstwo parafialne w archiprezbiteracie Kąty Wrocławskie w latach 1738-1945, Wrocław 2007, s. 116