Monolitowy krzyż w Markosicach koło Gubina

Z Kapliczki
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Markosice krzyż pokutny krzyż pojednania
1. Kamienny krzyż w Markosicach
2. Krzyż w Markosicach w 1925 r.[1]

W niewielkiej przygranicznej wsi Markosice (niem. Markersdorf, łuż. Marchośice) w gm. Gubin, w pow. gubińskim stoi malowniczo usytuowany stary granitowy krzyż. Położony jest po zachodniej stronie polnej drogi, łączącej gruntowy trakt do Nowej Wioski z szosą do Polanowic (51°51'39.8"N 14°38'51.9"E).

Krzyż często określany jest jako krzyż pokutny (krzyż pojednania). Tak podają publikacje przewodnikowe[2], pod takim mianem występuje w Internecie w blogach, na stronach ze zdjęciami czy nawet na stronie Gminy Gubin. Na temat pochodzenia krzyża nie ma jednak żadnych informacji, więc nie można nazywać go krzyżem pokutnym, czy też, według ostatnio modnej, nazwy krzyżem pojednania. To tylko hipoteza oparta na nieprawdopodobnym, wręcz absurdalnie nielogicznym założeniu, że wszystkie stare kamienne krzyże są krzyżami pokutnymi[3][4]. Oczywiście nie jest wykluczone, że to rzeczywiście krzyż pokutny ale brak jest jakichkolwiek danych pozwalających określić chociażby prawdopodobieństwo takiego jego pochodzenia.

Wioska wzmiankowana jest w dokumentach po raz pierwszy w 1293 roku (Marquardisdorf). Była własnością gubińskich benedyktynek. Ich klasztor powstał w Gubinie w I poł. XIII w. Zgromadzenie posiadały wieś do 1562 r. (od 1541 był a dzierżawie). Później właściciele zmieniali się bardzo często. Do 1821 r. gdy majątek ziemski Markersdorf został zlikwidowany zdąył być w posiadaniu 8 rodzin. Byli to von Rodstock (Radestock), von Preuss (1610-1657), von Schӧnberg (1692), von Lӧben (1697), von Schӧnberg(1700), von Mücheln(1702), von Schӧnberg (1704), baronowie von Schӧnaich(1705-1749), baronowie von Bagge af Boo(1750, 1768- w 1800 roku wymieniony August baron von Bagge af Boo), von Brühl (1771), hrabiowie von Lubieniecky (1810-1820- wymieniony Vincentius hrabia von Lubieniecky) - daty nie pokazują dokładnie okresów władania lecz są latami wzmianek o właścicielach.

Wieku krzyża nie da się określić na podstawie samego wyglądu ale długi okres pozostawania wsi w rękach instytucji religijnej czyli około 300 lat w XIII, XIV, XV i XVI w. oraz datowanie monolitowych krzyży bez inskrypcji na Śląsku głównie na średniowiecze i początki ery nowożytnej[5] pozwalają z dużym prawdopodobieństwem założyć, że kamienny krzyż w Markosicach powstał w czasie przynależności wsi do majątku gubińskiego klasztoru. Konsekwencją takiego datowania jest kolejne przypuszczenie, że krzyż jest fundacją związaną z zakonem czy to poprzez bezpośrednie jego ufundowanie czy też ze względu na miejscowość będącą własnością instytucji religijnej co zawsze prowadziło do częstszego powstawania obiektów sakralnych niż gdzie indziej [6].

Krzyż został nieznacznie przemieszczony w 1897 r. i od tamtej pory znajduje się w aktualnym miejscu. Miał wówczas 125 cm wysokości[7]. Aktualne wymiary to 84 cm wysokości, 81 cm długości poprzecznego ramienia i średnio 28 cm grubości. Upływ czasu spowodował, że trzon znajduje się głębiej w ziemi ale wiemy dzięki przytoczonej informacji o przeniesieniu oraz zachowanemu zdjęciu z 1925 r. (fot. 2)[1], że ramiona nie są równe. Określany jest jako tzw. krzyż maltański[2]. To jednak błąd. Krzyż maltański ma osiem rogów (krzyż ośmiu niebiańskich rozkoszy). Obiekt w Markosicach tak jak większość krzyży ze Śląska określanych jako maltańskie, ma formę krzyża teutońskiego (krzyżackiego).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Lehmann Rudolf. Steinkreuze und Wüstungen in Niederlausitz In: Aus der Vergangenheit der Niederlausitz: Vorträge und Aufsätze. Cottbus: 1925, s. 240-269.
  2. 2,0 2,1 Wojecki Mieczysław i in. Szlakiem krzyży pokutnych po obu stronach Odry. Kamienne zabytki dawnego prawa. Informator-przewodnik turystyczny terenu Euroregionu-Sprewa-Nysa-Bóbr. Zielona Góra: Lubuska Regionalna Organizacja Turystyczna "Lotur", s. 10.
  3. Scheer Andrzej, Krzyże pokutne Ziemi Świdnickiej. Pomniki Dawnego Prawa. Świdnica, 1987. Rec. Hanulanka Danuta. Andrzej Scheer, Krzyże pokutne Ziemi Świdnickiej. Pomniki Dawnego Prawa. 2009, 5, s. 60-69.
  4. Arkadiusz Dobrzyniecki. Krzyże i kapliczki pokutne ziemi złotoryjskiej - historia pewnego mitu. „Pomniki Dawnego Prawa”. 11-12, s. 32-37, 2010. Stowarzyszenie Ochrony i Badań Zabytków Prawa (pol.)
  5. Tak robią np. poszczególne zeszyty Katalogu zabytków sztuki w Polsce (Powiat głubczycki w 1961, Powiat grodkowski z 1964 r. Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice w 1991 r., Powiat strzeliński w 2008 r. i konsekwentnie pozostałe wydane a opisujące zabytki z terenów, na których występują monolitowe krzyże).
  6. Pomimo całkowitej wymiany ludności po 1945 r. na w zdecydowanej większości katolicką, do dziś da się łatwo odczytać skomplikowaną mapę religijną Dolnego Śląska sprzed 1945 r. W dominująco niegdyś protestanckim regionie występują enklawy katolickie, które dają się rozpoznać nasyceniem obiektów małej architektury sakralnej. Te enklawy to często właśnie tereny odziaływania czy wręcz własności klasztorów, czy kapituł albo biskupów. Można podać przykłady Lubomierza i okolic, Krzeszowa i okolic, gminy Kąty Wrocławskie, Nowogrodźca i okolic, Lubiąża z okolicami czy całego księstwa nyskiego. Czasem są to wręcz pojedyncze wsie wyróżniające się w protestanckim morzu. Jedną z nich jest np. Dobków w pow. złotoryjskim, który był do 1811 r. własnością lubiąskich cystersów.
  7. Hoffmann Felix. Steinkreuze im Wald und am Wege. Die Steinernen Kreuze im Altkreise Sagan. Sagan, 1937, s. 22.