Zaginiony krzyż kamienny przy placu Orląt Lwowskich we Wrocławiu

Z Kapliczki
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
Kapliczki, krzyże i figury przydrożne we Wrocławiu
Mapa wrocławskich kapliczek, figur i krzyży


krzyż pokutny, pojednania, Wrocław
Kamienny krzyż, plac Orląt Lwowskich, fot. 1933

Do II wojny światowej na palcu zabaw prz placu Orląt Lwowskich, obok skrzyżowania z ul. Sokolniczą (skrzyżowanie Berliner Strasse z Jahnstrasse) stał kamienny monolitowy krzyż. Dziś to mniej więcej miejsce między boiskiem XII Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Chrobrego a ulicą. Być może dokładnie tam, gdzie stacja trafo (51°06'35.7"N 17°01'06.6"E).

Inskrypcja na krzyżu informowała o poszerzeniu cmentarza w 1574 r. Do początku XX w. był tu rzeczywiście cmentarz utworzony w 1774 r. i zamknięty w 1865 r., a zlikwidowany w pierwszym dziesięcioleciu XX w. Na jego miejscu urządzono plac zabaw i niewielki park. Krzyż został zapewne zostawiony dla upamiętnienia, że była tu kiedyś nekropolia. Z wyrytej na nim, przytoczonej wyżej, informacji z datą z 1574 r. wynika jednak, że dotyczy ona innego cmentarza, a krzyż został z niego przeniesiony. Bardzo prawdopodobne, że pochodził z cmentarza grzebalnego przy kościele pw. św Barbary (aktualnie sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, będący katedrą Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego) przy ul. Świętego Mikołaja. Cmentarz grzebalny istniał tu od II poł. XIII w. (zamknięty na pocz. XIX w., zlikwidowany na pocz. XX w.) i był kilkukrotnie powiększany. Jedno z tych poszerzeń zostało upamiętnione inskrypcją na krzyżu. Krzyż znalazł się na cmentarzu przy Berliner Strasse i Jagmstrasse (Plac Orląt Lwowskich) dlatego, że był to nowy cmentarz właśnie parafii pw. św. Barbary, utworzony w II poł. XVIII w. w związku z kończącym się miejscem na pochówki przy kościele. Kiedy i dlaczego został przeniesiony, nie wiadomo.

Krzyż uznawany jest często za tzw. krzyż pokutny (krzyż pojednania). Nie przeszkadza temu nawet inskrypcja, którą traktuje się wtedy jako wtórną (umieszczoną na krzyżu pokutnym). Nie ma do takiego rozumowania żadnych przesłanek oprócz takiej, że rzeczywiście na terenie Wrocławia stawiano krzyże pokutne. Nie było jednak zarezerwowanej dla nich jakiejś specjalnej formy, po której można by je rozpoznać. Wyraźnie widoczny "pęd" do traktowania każdego starego, tajemniczego kamiennego krzyża jak krzyża pokutnego prowadzi do mitologizacji tematu krzyży pojednania (pokutnych). Opisywany krzyż jest krzyżem pamiątkowym, zgodnie z tym co głosi inskrypcja na nim wyryta. Być może rzeczywiście krzyż jest od niej starszy, ale to nie znaczy, że jest pokutny. Dotyczy cmentarza, więc jeżeli inskrypcja jest wtórna, to po prostu została wyryta na jednym z krzyży nagrobnych ze starego zapomnianego grobu. Oczywiście jest to tylko hipoteza, ale mająca realne przesłanki do przyjęcia jej prawdziwości, odmiennie niż hipoteza krzyża pokutnego. Niestety zmitologizowanie tematu jest tak wielkie, że racjonalna argumentacja go dotycząca jest łatwo odrzucana na rzecz barwnych legend.

Publikacja - 2015 r.
Aktualizacja - 2015 r.