Łemkowskie krzyże figury z Chrystusem wyciętym z blachy

Z Kapliczki
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania

Chrystus wycięty z blachy na kamiennych łemkowskich krzyżach figurach.


Bartne (w języku łemkowskim Бортне, Bortne) gm. Sękowa, pow. gorlicki

1.

49°34'07.2"N 21°19'28.1"E

Krzyż łemkowski, murowany, ogrodzony drewnianym płotkiem, na którym widać wyraźne ślady po postaci Chrystusa z blachy. Widoczny jest również ślad po blaszanym titulusie (fot. 2015). Charakterystyczne dla łemkowskich figur krzyży z blaszanym Chrystusem w tej części Beskidu Niskiego jest wgłębienie w kształcie sylwetki Ukrzyżowanego. Widać to wyraźnie na tym krzyżu i niżej na dwóch krzyżach w Bodakach Przegoninie. Na cokole data fundacji - 1898. Figura jest wymieniona w wykazie kapliczek i krzyży diecezji tarnowskiej z 1983 r.[U 1], który opisuje ją tak. Bartne, parc. J. Chwalika. Wzniesiona 1898. Kamienna. Z malowanym na blasze wizerunkiem Chrystusa na postumencie [1]. Jak widać na zdjęciu z 2015 r. po blaszanej postaci Jezusa pozostał tylko ślad w postaci wgłębienia. Nie wiadomo kiedy zniknął z figury Ukrzyżowany ale stało się to przed 2013 r., gdyż na zdjęciu z tego roku w Google Street View, też już go nie ma.

2.

49°33'55.8"N 21°19'37.5"E

Krzyż łemkowski, murowany, ogrodzony drewnianym płotkiem, z blaszaną, charakterystyczną dla okolicy figurą Chrystusa. Słabo widoczne ślady po inskrypcji pisanej cyrylicą. Nad Chrystusem blaszany titulus z napisem cyrylicą ІНЦЮ (Ісус Назарянин, Цар Юдейський) Figura jest wymieniona w wykazie kapliczek i krzyży diecezji tarnowskiej z 1983 r.[U 1], który opisuje ją tak. Bartne, nieopodal cerkwi. Wzniesiona ok. 1900. Kamienna. Z malowanym na blasze wizerunkiem Chrystusa, na ogzymsowanym postumencie[2]. W 2015 r. blaszany Jezus wymagał już odmalowania. Podobnie jak w figurze nr 1, w krzyżu jest wgłębienie w kształcie sylwetki Ukrzyżowanego, w którym umieszczona jest blaszana postać.

3.

49°34'13.6"N 21°19'21.9"E

Kamienny Krzyż łemkowski, z blaszaną, charakterystyczną dla okolicy, niewielką figurą Chrystusa. Na cokole data fundacji krzyża - 1895. Słabo widoczne ślady po inskrypcji pisanej cyrylicą. Odmiennie niż na dwóch pokazanych wyżej figurach w Bartnem, u nie ma wgłębienia na postać Chrystusa. Figura nie jest wpisana do wykazu kapliczek i krzyży diecezji tarnowskiej z 1983 r.[U 1][3]

Bodaki (w języku łemkowskim Бодаки, Bodaki) gm. Sękowa, pow. gorlicki

1.

49°34'50.5"N 21°18'35.3"E

Krzyż przydrożny w części wsi Przegonina. Widoczne wgłębienie jako miejsce na blaszaną figurę Chrystusa (fot. 2015). Na cokole data fundacji - 1900. Inskrypcja cyrylicą jest w części zatarta (można odczytać jej początek - Fundator Stefan ...). Podobnie jak figury 1 i 2 w Bartnem, krzyż ma wgłębienie na blaszaną sylwetkę Chrystusa. Jest także wpisany do wykazu kapliczek i krzyży diecezji tarnowskiej z 1983 r.[U 1], który opisuje ją tak. Bodaki, parc. K. Buczka. Wzniesiona 1900. Kamienna. Z wizerunkiem Chrystusa malowanym na blasze, na ogzymsowanym postumencie[4]. Nie wiadomo kiedy zniknęła opisana w wykazie postać Jezusa. Widoczny jest też ślad po mszalnym titulusie.

2.

49°35'24.4"N 21°17'39.7"E

Krzyż na cmentarzu grecko-katolickim w części wsi Przegonina. Widoczne wgłębienie jako miejsce na blaszaną figurę Chrystusa.

Mochnaczka Niżna gm. Krynica-Zdrój, pow. nowosądecki

49°25'42.2"N 21°01'17.1"E

Mochnaczka Niżna gm. Krynica-Zdrój . Łemkowski murowany krzyż przydrożny z wyciętą z blachy postacią Chrystusa. Spis kapliczek i krzyży w diecezji tarnowskiej z 1983 r. tak opisuje tę figurę. Krzyż - figura. Mochnaczka Niżna, parc. Majewskich. Kamienna. Z wizerunkiem Chrystusa mal. na blasze; na czworobocznym, ogzymsowanym uskokowym postumencie; osłonięta blaszanym zadaszeniem[5]. Od tego czasu usunięta została polichromia z blaszanej postaci Ukrzyżowanego. Nie zachowały się informacje o dacie powstania figury ale analogicznie do innych łemkowskich figur krzyży z blaszanym Chrystusem, można ją datować na przełom XIX i XX w.

Muszynka gm. Krynica-Zdrój, pow. nowosądecki

49°22'28.7"N 21°06'08.3"E

Muszynka gm. Krynica-Zdrój, pow. nowosądecki. Figura z 1902 r. na Przełęczy Tylickiej tuż przy granicy ze Słowacją. Według inskrypcji cyrylicą na na cokole (fot. 4) krzyż ufundował leśniczy Teodor Superata z Muszynki. Figurę wymienia spis krzyży i kapliczek diecezji tarnowskiej z 1983 r., opisując ją tak. Muszynka, przy drodze do okopów Konfederatów Barskich, parc. W Burdaka. Wzniesiona 1902 z fundacji Teodora Superaty, leśniczego. Kamienna. Z metalowym wizerunkiem Chrystusa, na czworobocznym, wielostopniowym, ogzymsowanym postumencie[6]. Jest to opis niewątpliwe tej figury ale wspomina o metalowym wizerunku Chrystusa, a nie malowanym na blasze. Oczywiście blaszany to też metalowy ale praca odróżnia wycięte z blachy postacie Chrystusa nazywając je "malowany wizerunek Chrystusa, wycięty z blachy", "wizerunek Chrystusa wycięty z blachy", "wycięty sylwetkowo z blachy, malowany wizerunek Chrystusa", "malowany na blasze wizerunek Chrystusa". Wystąpiło tu raczej przeoczenie, bo mało prawdopodobne jest aby metalowa figura została zamieniona na blaszaną po 1983. Musiałaby to być figura z innego krzyża. Również co do określenie miejsca można mieć wątpliwości, gdyż rzeczywistsze w pobliżu są tzw. okopy Konfederatów Barskich (jest tam rezerwat pod nazwą Okopy Konfederackie) ale nie jest to droga ze wsi do nich. Mimo tych niedokładności, jest to niewątpliwie opis przygranicznego krzyża. Oprócz daty i fundatora, zgadza się też opis postumentu. Postać Chrystusa jest zachowana w bardzo dobrym stanie. Dotyczy to również polichromii i jest to wyjątkowa sytuacja dla łemkowskich krzyży gdyż na większości zachowanych na nich blaszanych postaci Ukrzyżowanego, nie ma już malowania. Możliwe, że ma to związek z bezpośrednim sąsiedztwem Słowacji, gdzie takie wizerunki Chrystusa na krzyżach i figurach są częste i zasadniczo odnowione. Przygraniczne tereny zamieszkują prawosławni Rusini. Postać Chrystusa jest typowo wschodnia. Nimb krzyżowy (aureola) ma litery ὤ Ὀ Ν (Jestem, który jestem). Titulus nad Chrystusem głosi ІНЦЮ (Ісус Назарянин, Цар Юдейський). Łemkowie na przełomie wieków byli grekokatolikami i taki też jest krzyż. Późniejsze, zwłaszcza po tzw. schizmie tylawskiej(Ii połowa lat 20. XX w.), gdy znaczna ich liczba przeszła na prawosławie, miały już często trzy poprzeczne belki.

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Wykaz obejmuje diecezję tarnowską sprzed jej okrojenia w 1992 r. na rzecz nowo utworzonej diecezji rzeszowskiej oraz oddania dekanatu Baranów Sandomierski diecezji sandomierskiej.

Przypisy

  1. Kapliczki, figury i krzyże przydrożne na terenie diecezji tarnowskiej: tekst. Red. Rzepa, Jan. Kraków: Kuria Diecezjalna w Tarnowie, 1983, s. 179 poz. 11.
  2. Kapliczki, figury i krzyże przydrożne na terenie diecezji tarnowskiej: tekst. Red. Rzepa, Jan. Kraków: Kuria Diecezjalna w Tarnowie, 1983, s. 179 poz. 14.
  3. Kapliczki, figury i krzyże przydrożne na terenie diecezji tarnowskiej: tekst. Red. Rzepa, Jan. Kraków: Kuria Diecezjalna w Tarnowie, 1983, s. 178-180.
  4. Kapliczki, figury i krzyże przydrożne na terenie diecezji tarnowskiej: tekst. Red. Rzepa, Jan. Kraków: Kuria Diecezjalna w Tarnowie, 1983, s. 179 poz. 15.
  5. Kapliczki, figury i krzyże przydrożne na terenie diecezji tarnowskiej: tekst. Red. Rzepa, Jan. Kraków: Kuria Diecezjalna w Tarnowie, 1983, s. 259 poz. 3.
  6. Kapliczki, figury i krzyże przydrożne na terenie diecezji tarnowskiej: tekst. Red. Rzepa, Jan. Kraków: Kuria Diecezjalna w Tarnowie, 1983, s. 265 poz. 1.