Drewniana kapliczka słupowa ze św. Janem Nepomucenem w Knyszynie: Różnice pomiędzy wersjami

Z Kapliczki
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 12 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 
[[Plik:Knyszyn_Nepomucen_2001.jpg|alt=Przydrożna kapliczka słupowa, Knyszyn|thumb|left|420px|1. Knyszyn, stara kapliczka przydrożna (fot. 2001)]]
 
[[Plik:Knyszyn_Nepomucen_2001.jpg|alt=Przydrożna kapliczka słupowa, Knyszyn|thumb|left|420px|1. Knyszyn, stara kapliczka przydrożna (fot. 2001)]]
 
[[Plik:Knyszyn Nepomucen 2004.jpg|alt=Kapliczka przydrożna w Knyszynie|thumb|280px|2. Knyszyn, nowa kapliczka przydrożna (fot. 2004)]]
 
[[Plik:Knyszyn Nepomucen 2004.jpg|alt=Kapliczka przydrożna w Knyszynie|thumb|280px|2. Knyszyn, nowa kapliczka przydrożna (fot. 2004)]]
Tuż za podlaskim miasteczkiem Knyszyn (pow. moniecki, woj. podlaskie) przy drodze w kierunku Korycina, stoi drewniana kapliczka słupowa z rzeźbą [[Święty Jan Nepomucen|św. Jana Nepomucena]]. Kapliczka ze św. Janem znajduje się w tym miejscu co najmniej od początku XX w. Do początku XXI stulecia była to [[kapliczka kłodowa]] (fot. 1, 3). Kapliczki wykonane z dębowych lub sosnowych kłód obrabianych na kształt czworobocznych słupów były do niedawna charakterystycznym elementem krajobrazu północnego Podlasia. W wydrążonych u góry wnękach znajdowały schronienie ludowe świątki, najczęściej św. Jan Nepomucen i [[Chrystus Frasobliwy]].
+
Na wyjeździe z  podlaskiego miasteczka '''Knyszyn''' (pow. moniecki, woj. podlaskie) w kierunku Korycina stoi drewniana kapliczka słupowa z rzeźbą [[Święty Jan Nepomucen|św. Jana Nepomucena]]. Do początku XXI stulecia była to [[kapliczka kłodowa]] (fot. 1, 3, 4, 5) z trudnego do ustalenia okresu. Być może jej historia sięga początków XX w.  Kapliczki wykonane z dębowych, modrzewiowych lub sosnowych kłód obrabianych na kształt czworobocznych słupów były do niedawna charakterystycznym elementem krajobrazu północnego Podlasia, chociaż zawsze część drewnianych kapliczek słupowych nie była kapliczkami kłodowymi. W wydrążonych u góry wnękach znajdowały schronienie ludowe świątki, najczęściej św. Jan Nepomucen i [[Chrystus Frasobliwy]].
  
W okolicy ulubionego niegdyś przez króla Zygmunta Augusta Knyszyna takie kapliczki znajdowały się lub jeszcze można je spotkać m.in. w Peńskich, Zastoczu, Kalinówce Kościelnej, Brzozówce Koronnej, Brzozówce Strzeleckiej, Łapczynie, [[Drewniane kapliczki słupowe w Dobrzyniówce na Podlasiu|Dobrzyniówce]], w niektórych wsiach nawet po dwie. Podobne kapliczki kłodowe występują na nieodległych Kurpiach (np. Dudy Puszczańskie). Kapliczki z Podlasia, w odróżnieniu od kurpiowskich, mają wnękę otwartą z boków.  
+
W okolicy ulubionego niegdyś przez króla Zygmunta Augusta Knyszyna takie kapliczki znajdowały się lub jeszcze można je spotkać m.in. w Peńskich (fot. 7), Zastoczu (fot. 8), Kalinówce Kościelnej (fot. 6), Brzozówce Koronnej, Brzozówce Strzeleckiej, Łapczynie, [[Drewniane kapliczki słupowe w Dobrzyniówce na Podlasiu|Dobrzyniówce]] (fot. 9), w niektórych wsiach nawet po dwie. Podobne kapliczki występują na nieodległych Kurpiach (np. Dudy Puszczańskie - fot. 10). Kapliczki z Podlasia, w odróżnieniu od kurpiowskich, mają najczęściej wnękę otwartą arkadowo z boków. To w tych regionach najdłużej przetrwały bardzo popularne niegdyś w całej Polsce drewniane kapliczki słupowe (fot. 11, 12, 13).  Gdzie indziej można je zobaczyć już głównie w muzeach. Za najstarszą zachowaną taką drewnianą kapliczkę przydrożną uchodzi znajdująca się w Muzeum Etnograficznym w Krakowie kłodowa kapliczka z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego pochodząca z mazowieckiego Anielowa w powiecie garwolińskim (fot. 11). Bardzo możliwe, że jej historia sięga połowy XVII w. Słupowa forma kapliczki jest uważana za bardzo starą. Na terenach, gdzie był do tego surowiec wykuwano je z kamienia. Trwałość tego materiału spowodowała, że na Dolnym Śląsku zachowało się wiele kapliczek aż ze średniowiecza (fot. 14, 15). Drewniane kapliczki słupowe popularne są też na graniczącej z województwem podlaskim Litwie (fot. 16, 17). Zdjęcie 16 pokazuje kapliczki z terenu Żmudzi zgromadzone w magazynie skansenu w Kleboniszkach.  
  
Większość z tych kapliczek jest mocno zniszczona przez upływ czasu. Niektóre się rozpadają lub już się przewróciły. Czas nie oszczędził także znajdujących się w nich świątków. Mierzące od 30 do 45 cm figury znajdują się już tylko w nielicznych i są w większości w stanie szczątkowym (fot 4, 5, 7, 8). Część trafiła do zbiorów muzeów (tak jak św. Jan Nepomucen, razem z kapliczką, z Kalinówki Kościelnej do Muzeum Podlaskiego w Białymstoku - fot. 6), niektóre znajdują się w zbiorach prywatnych (fot. 7 i 8) ale wiele zostało niestety skradzionych. Pomimo znacznego zniszczenia i kapliczek i rzeźb, obiekty te mają niewiele ponad 100 lat. W większości datowane są na początek XX wieku. Z tego czasu podchodzi również najprawdopodobniej stara kapliczka i rzeźba w Knyszynie. Można zakładać jednak, że w wielu przypadkach nie są to pierwsze kapliczki w tych lokalizacjach. Uświęcone już miejsce nie mogło pozostać puste. W miejsce zniszczonej przez czas kapliczki czy świątka zamawiano u któregoś z okolicznych bogorobów nową rzeźbę. Artysta starał się wykonać ją na podobieństwo starej, ''obmodlonej''. Na szczęście zdarza się jeszcze tak i teraz i to, w porównaniu z ostatnim półwieczem, coraz częściej.
+
Większość ze znajdujących się jeszcze na Podlasiu kapliczek jest mocno zniszczona przez upływ czasu. Niektóre się rozpadają lub już się przewróciły. Czas nie oszczędził także znajdujących się w nich świątków. Mierzące od 30 do 45 cm figury znajdują się już tylko w nielicznych i są w większości w stanie szczątkowym (fot. 4, 5, 7, 8). Część trafiła do zbiorów muzeów (tak jak św. Jan Nepomucen, razem z kapliczką, z Kalinówki Kościelnej do Muzeum Podlaskiego w Białymstoku - fot. 6), niektóre znajdują się w zbiorach prywatnych (fot. 7 i 8) ale wiele zostało niestety skradzionych. Część zniknęła całkowicie (fot. 18). Pomimo znacznego zniszczenia i kapliczek, i rzeźb obiekty te w większości mają niewiele ponad 100 lat. najczęściej datowane są na początek XX wieku. Z tego czasu podchodzi również najprawdopodobniej stara kapliczka i rzeźba w Knyszynie. Można zakładać jednak, że w wielu przypadkach nie są to pierwsze kapliczki w tych lokalizacjach. Uświęcone już miejsce nie mogło pozostać puste. W miejsce zniszczonej przez czas kapliczki czy świątka zamawiano u któregoś z okolicznych bogorobów nową rzeźbę. Artysta starał się wykonać ją na podobieństwo starej, ''obmodlonej''. Na szczęście zdarza się jeszcze tak i teraz, i to, w porównaniu z ostatnim półwieczem, coraz częściej.
  
Zniszczona kapliczka pod Knyszynem i znajdujący się w niej św. Jan Nepomucen zostały zastąpione nowymi wykonanymi na ich podobieństwo. Nowa kapliczka nie jest zrobiona z jednej kłody drewna i ma formę latarni otwartej z czterech stron. Nepomucen z ogromną palmą męczeńską zachowuje formalnie ludowy styl chociaż trudno współcześnie wykonanej rzeźbie przypisać ludowy charakter w sensie nie tylko nawiązania do formy ale i treści, w postaci wyrażanej przez sztukę ludową świadomości i podświadomości kulturowej społeczności wiejskiej.
+
Zniszczona kapliczka pod Knyszynem i znajdujący się w niej św. Jan Nepomucen zostały zastąpione w 2004 r. nowymi, wykonanymi na ich podobieństwo. Nowa kapliczka (fot. 2) nie jest zrobiona z jednej kłody drewna i ma formę latarni otwartej z czterech stron. Nepomucen z ogromną palmą męczeńską zachowuje formalnie ludowy styl, chociaż trudno współcześnie wykonanej rzeźbie przypisać ludowy charakter w sensie nie tylko nawiązania do formy, ale i treści, w postaci wyrażanej przez sztukę ludową świadomości i podświadomości kulturowej społeczności wiejskiej.
 +
* [[Kapliczki kłodowe|Galeria kapliczek kłodowych]]
 +
* [[Drewniane rzeźby św. Jana Nepomucena|Galeria drewnianych rzeźb św. Jana Nepomucena]]
 
<center>
 
<center>
<gallery widths=260 heights=240 mode=nolines>
+
<gallery widths=220 heights=200 mode=nolines>
 
Plik:Knyszyn Nepomucen 2001a.jpg|alt=Słupowa kapliczka przydrożna ze św. Janem Nepomucenem w Knyszynie na Podlasiu|3. Knyszyn (fot. 2001)
 
Plik:Knyszyn Nepomucen 2001a.jpg|alt=Słupowa kapliczka przydrożna ze św. Janem Nepomucenem w Knyszynie na Podlasiu|3. Knyszyn (fot. 2001)
 
Plik:Knyszyn Nepomucen 2001c.jpg|alt=Destrukt rzeźby św. Jana Nepomucena w przydrożnej kapliczce, Knyszyn|4. Knyszyn, Nepomucen (fot. 2001)
 
Plik:Knyszyn Nepomucen 2001c.jpg|alt=Destrukt rzeźby św. Jana Nepomucena w przydrożnej kapliczce, Knyszyn|4. Knyszyn, Nepomucen (fot. 2001)
Linia 16: Linia 18:
 
Plik:Peńskie Nepomucen.jpg|alt=Destrukt rzeźby ludowej św. Jana Nepomucena z Peńskiego|7. Peńskie (fot. 2004)
 
Plik:Peńskie Nepomucen.jpg|alt=Destrukt rzeźby ludowej św. Jana Nepomucena z Peńskiego|7. Peńskie (fot. 2004)
 
Plik:Zastocze Nepomucen.jpg|alt=Św. Jan Nepomucen, Zastocze|8. Zastocze (fot. 2004)
 
Plik:Zastocze Nepomucen.jpg|alt=Św. Jan Nepomucen, Zastocze|8. Zastocze (fot. 2004)
Plik:Dudy Puszczańskie.jpg|alt=Przydrożna kapliczka słupowa, Dudy Puszczańskie, Kurpie|9. Dudy Puszczańskie, Kurpie (fot. 2001)
+
Plik:Dobrzyniówka 2.jpg|alt=Drewniana kapliczka słupowa, Podlasie|9. Dobrzyniówka, Podlasie (fot. 2001)
Plik:Anielów.jpg|alt=Przydrożna kapliczka kłodowa, Anielów|10. Anielów, Mazowsze (XVII w.)
+
Plik:Dudy Puszczańskie.jpg|alt=Przydrożna kapliczka słupowa, Dudy Puszczańskie, Kurpie|10. Dudy Puszczańskie, Kurpie (fot. 2001)
Plik:Grabonóg.jpg|alt=Przydrożna kapliczka kłodowa św. Rozalii|11. Grabonóg, Wielkopolska (XVIII w.)
+
Plik:Anielów.jpg|alt=Przydrożna kapliczka kłodowa, Anielów|11. Anielów, Mazowsze (XVII w.)
Plik:Rumoka lata 70.jpg|alt=Kłodowa kapliczka przydrożna w Rumoce|12. Rumoka, Mazowsze (XIX w.)
+
Plik:Grabonóg.jpg|alt=Przydrożna kapliczka kłodowa św. Rozalii|12. Grabonóg, Wielkopolska (XVIII w.)
 +
Plik:Rumoka lata 70.jpg|alt=Kłodowa kapliczka przydrożna w Rumoce|13. Rumoka, Mazowsze (XIX w.)
 +
Plik:Studnica kapliczka kamienna.jpg|alt=Przydrożna kapliczka słupowa, Studnica|14. [[Kamienna kapliczka słupowa w Studnicy w powiecie legnickim|Studnica, Dolny Śląsk (średniowiecze)]]
 +
Plik:Dompniga kapliczka 2012.jpg|alt=Przydrożna kapliczka Dompniga, Wrocław|15. [[Kapliczka Dompniga]], Wrocław (XV w.)
 +
Plik:Kleboniszki.jpg|alt=Litweskie słupowe kapliczki przydrożne|16. Litwa (XIX i XX w.)
 +
Plik:Rumszyszki.jpg|alt=Przydrożna kapliczka słupowa na Litwie|17. Rumszyszki, Litwa
 +
Plik:Romaszewo.jpg|alt=Przydrożna kapliczka kłodowa|18. Podlasie
 
</gallery>
 
</gallery>
 
</center>
 
</center>
  
 
[[Kategoria:Nepomuki w województwie podlaskim|Knyszyn]]
 
[[Kategoria:Nepomuki w województwie podlaskim|Knyszyn]]
[[Kategoria:Podlaskie kapliczki|Knyszyn]]
+
[[Kategoria:Podlaskie Nepomuki]]
[[Kategoria:Kapliczki w województwie podlaskim|Knyszyn]]
+
[[Kategoria:Podlasie|Knyszyn]]
 +
[[Kategoria:Województwo podlaskie|Knyszyn]]
 
[[Kategoria:Kapliczki słupowe|Knyszyn]]
 
[[Kategoria:Kapliczki słupowe|Knyszyn]]
 
[[Kategoria:Kapliczki kłodowe|Knyszyn]]
 
[[Kategoria:Kapliczki kłodowe|Knyszyn]]
Linia 31: Linia 40:
 
[[Kategoria:Kapliczki z XX w.|Knyszyn]]
 
[[Kategoria:Kapliczki z XX w.|Knyszyn]]
 
[[Kategoria:Kapliczki z XXI w.|Knyszyn]]
 
[[Kategoria:Kapliczki z XXI w.|Knyszyn]]
 +
[[Kategoria:Ludowe Nepomuki]]

Aktualna wersja na dzień 00:40, 18 gru 2020

Przydrożna kapliczka słupowa, Knyszyn
1. Knyszyn, stara kapliczka przydrożna (fot. 2001)
Kapliczka przydrożna w Knyszynie
2. Knyszyn, nowa kapliczka przydrożna (fot. 2004)

Na wyjeździe z podlaskiego miasteczka Knyszyn (pow. moniecki, woj. podlaskie) w kierunku Korycina stoi drewniana kapliczka słupowa z rzeźbą św. Jana Nepomucena. Do początku XXI stulecia była to kapliczka kłodowa (fot. 1, 3, 4, 5) z trudnego do ustalenia okresu. Być może jej historia sięga początków XX w. Kapliczki wykonane z dębowych, modrzewiowych lub sosnowych kłód obrabianych na kształt czworobocznych słupów były do niedawna charakterystycznym elementem krajobrazu północnego Podlasia, chociaż zawsze część drewnianych kapliczek słupowych nie była kapliczkami kłodowymi. W wydrążonych u góry wnękach znajdowały schronienie ludowe świątki, najczęściej św. Jan Nepomucen i Chrystus Frasobliwy.

W okolicy ulubionego niegdyś przez króla Zygmunta Augusta Knyszyna takie kapliczki znajdowały się lub jeszcze można je spotkać m.in. w Peńskich (fot. 7), Zastoczu (fot. 8), Kalinówce Kościelnej (fot. 6), Brzozówce Koronnej, Brzozówce Strzeleckiej, Łapczynie, Dobrzyniówce (fot. 9), w niektórych wsiach nawet po dwie. Podobne kapliczki występują na nieodległych Kurpiach (np. Dudy Puszczańskie - fot. 10). Kapliczki z Podlasia, w odróżnieniu od kurpiowskich, mają najczęściej wnękę otwartą arkadowo z boków. To w tych regionach najdłużej przetrwały bardzo popularne niegdyś w całej Polsce drewniane kapliczki słupowe (fot. 11, 12, 13). Gdzie indziej można je zobaczyć już głównie w muzeach. Za najstarszą zachowaną taką drewnianą kapliczkę przydrożną uchodzi znajdująca się w Muzeum Etnograficznym w Krakowie kłodowa kapliczka z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego pochodząca z mazowieckiego Anielowa w powiecie garwolińskim (fot. 11). Bardzo możliwe, że jej historia sięga połowy XVII w. Słupowa forma kapliczki jest uważana za bardzo starą. Na terenach, gdzie był do tego surowiec wykuwano je z kamienia. Trwałość tego materiału spowodowała, że na Dolnym Śląsku zachowało się wiele kapliczek aż ze średniowiecza (fot. 14, 15). Drewniane kapliczki słupowe popularne są też na graniczącej z województwem podlaskim Litwie (fot. 16, 17). Zdjęcie 16 pokazuje kapliczki z terenu Żmudzi zgromadzone w magazynie skansenu w Kleboniszkach.

Większość ze znajdujących się jeszcze na Podlasiu kapliczek jest mocno zniszczona przez upływ czasu. Niektóre się rozpadają lub już się przewróciły. Czas nie oszczędził także znajdujących się w nich świątków. Mierzące od 30 do 45 cm figury znajdują się już tylko w nielicznych i są w większości w stanie szczątkowym (fot. 4, 5, 7, 8). Część trafiła do zbiorów muzeów (tak jak św. Jan Nepomucen, razem z kapliczką, z Kalinówki Kościelnej do Muzeum Podlaskiego w Białymstoku - fot. 6), niektóre znajdują się w zbiorach prywatnych (fot. 7 i 8) ale wiele zostało niestety skradzionych. Część zniknęła całkowicie (fot. 18). Pomimo znacznego zniszczenia i kapliczek, i rzeźb obiekty te w większości mają niewiele ponad 100 lat. najczęściej datowane są na początek XX wieku. Z tego czasu podchodzi również najprawdopodobniej stara kapliczka i rzeźba w Knyszynie. Można zakładać jednak, że w wielu przypadkach nie są to pierwsze kapliczki w tych lokalizacjach. Uświęcone już miejsce nie mogło pozostać puste. W miejsce zniszczonej przez czas kapliczki czy świątka zamawiano u któregoś z okolicznych bogorobów nową rzeźbę. Artysta starał się wykonać ją na podobieństwo starej, obmodlonej. Na szczęście zdarza się jeszcze tak i teraz, i to, w porównaniu z ostatnim półwieczem, coraz częściej.

Zniszczona kapliczka pod Knyszynem i znajdujący się w niej św. Jan Nepomucen zostały zastąpione w 2004 r. nowymi, wykonanymi na ich podobieństwo. Nowa kapliczka (fot. 2) nie jest zrobiona z jednej kłody drewna i ma formę latarni otwartej z czterech stron. Nepomucen z ogromną palmą męczeńską zachowuje formalnie ludowy styl, chociaż trudno współcześnie wykonanej rzeźbie przypisać ludowy charakter w sensie nie tylko nawiązania do formy, ale i treści, w postaci wyrażanej przez sztukę ludową świadomości i podświadomości kulturowej społeczności wiejskiej.