Gotycka kapliczka słupowa w Świętej Katarzynie

Z Kapliczki
Wersja z dnia 15:34, 23 kwi 2021 autorstwa Anna Kowalczewska (dyskusja | edycje) (Utworzono nową stronę "thumb|left|220px|1. fot. 2013 Plik:Święta katarzyna ukrzyżowanie.jpeg|thumb|right|220px|2. Ukrzyżowanie (fot. 20...")
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacjiPrzejdź do wyszukiwania
1. fot. 2013
2. Ukrzyżowanie (fot. 2013)
3. Święta Jadwiga (fot. 2013)
4. Święta Barbara (fot. 2013)
5. Inskrypcja (fot. 2013)

Święta Katarzyna (niem. Kattern) gmina Siechnice, powiat wrocławski.

Na koronie północnej części muru cmentarza (od ul. Sienkiewicza) XIII-wiecznego kościoła pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej umieszczona jest głowica późnogotyckiej kapliczki słupowej z ok. 1500 r.[1][2] Piaskowcowa, prostopadłościenna kapliczka na rzucie kwadratu, zakończona dwuspadowym daszkiem zwieńczonym kulą i kutym żelaznym krzyżem kardynalskim (patriarchalnym), ma na trzech ścianach płaskorzeźby, a z tyłu późniejszą inskrypcję łacińską z chronostychem. Relief z przodu przedstawia scenę Ukrzyżowania z Maryją i św. Janem Apostołem (fot. 2). Na prawej ścianie jest wyobrażenie św. Barbary (fot. 3), na lewej - patronki Śląska św. Jadwigi (fot. 4). Na tylnej ścianie sto kilkadziesiąt lat po powstaniu kapliczki wyryto inskrypcję brzmiącą:

Crux Domini quoties aufertur fure Luthero, Catholica toties redditur illa fide.

Niżej nazwisko oraz tytuły fundatora inskrypcji, oraz być może remontu kapliczki, zawierające chronostych: MattIas Iohannes StephetIVs SS. TheoLogIae et I. V. perItVs ProtonotarIVs Papae CanonICVs VratIsLaVIensIs et InIbI ConsIstorII Assessor SILesIVs LIChtenbergensIs.

Odczytana z chronostychu data to 1661. Zachowana głowica ma 80 cm wysokości, razem z krzyżem 120 cm.

Tego typu Boże Męki z końca XV i początków XVI w. musiały być częste na Dolnym Śląsku, gdyż do tej pory zachowały się w różnych jego rejonach. Najbliższe Świętej Katarzyny znajdują się we Wrocławiu: kapliczka Dompniga i głowica kapliczki prawdopodobnie z okolic dawnego opactwa Benedyktynów (później Norbertanów) na Ołbinie oraz prezentowana w lapidarium Muzeum Ślężańskiego w Sobótce kapliczka z Krzyżowic. Nieznana jest przyczyna fundacji, jej data, ani też pierwotne miejsce ustawienia kapliczki w Świętej Katarzynie. Wiek został określony na podstawie cech stylowych w porównaniu ze wspominanymi wyżej kapliczkami. Powody fundacji mogły być różne. Kapliczka Dompniga z 1491 r. powstała dla upamiętnienia ściętego na wrocławskim Rynku starosty księstwa wrocławskiego Heinza Dompniga, skazanego za sprzeniewierzenie się interesom miasta. Inne stawiano prawdopodobnie też dla upamiętnienia jakichś zdarzeń lub w celach wotywnych.

Miejsca ustawienia były różne. Kapliczka Dompniga stała w rogu domu przy miejskiej ulicy, kapliczka z Ołbina w pobliżu zabudowań opactwa, kapliczka w Krzyżowicach odnaleziona została w 1923 r. w wale otaczającym stary dwór. Możliwe, że kapliczka w Świętej Katarzynie od początku stała w okolicy świątyni, a z pewnością w 1661 r. związana była z kościołem, o czym świadczy cytowana wyżej inskrypcja, odnosząca się do odzyskania przez katolików w 1654 r., przejętego przez protestantów w pierwszej połowie XVI w., kościoła. Taką informację obwieszcza wrocławski kanonik Matthias Johannes Stephetius, postponując przy tym "złodziejskich luteran". Należy tu wspomnieć, że gdy przejmowanie kościołów przez protestantów odbywało się w drodze przejścia parafian, najczęściej z proboszczem lub wręcz pod jego wpływem, na stronę reformacji, to przywracanie kościołów katolicyzmowi i rekatolizacja Śląska po wojnie trzydziestoletniej (1618-1648) były działaniem państwowym, mającym na celu umocnienie władzy Habsburgów dążących do uniemożliwienia odrodzenia politycznej opozycji protestanckiej. Na podstawie zarządzenia Ferdynanda III z 1653 r. odebrano protestantom 656 kościołów[3] na Śląsku, z wyłączeniem księstw lennych książąt będących ewangelikami (księstwo legnickie, brzeskie, oleśnickie), księstwa ziębickiego i Wrocławia, których prawo do swobody religijnej zagwarantował kończący wojnę trzydziestoletnią pokój westfalski. Zdarzało się, że po odebraniu świątyni protestantom przez komisję redukcyjną przez długi czas jedynymi wiernymi katolickimi w parafii byli proboszcz i obsługa kościoła[4].

Nie wiadomo też, kiedy kapliczka straciła swój filar, ani kiedy umieszczono ją na koronie muru cmentarza, który uczyniono warownym prawdopodobnie w I poł. XVII w., jak wiele cmentarzy kościelnych w okolicy (Jaszkotle, Jaksonów, Przecławice, Wilczków, Żórawina i in.) w XVI i XVII w. w celu umożliwienia schronienia się ludności podczas ciągłych działań wojennych. Wieś została spalona przez wojska szwedzkie w 1643 r.[5] Obronny mur zachował się w części od strony północnej (ul. Główna). Cmentarz został powiększony w 1872 r., a w latach 1911-1912 mury były remontowane[5] i najpewniej podczas którejś z tych prac kapliczka znalazła się w dzisiejszym miejscu.

Przypisy

  1. Kurt Degen, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt am Main 1965, s. 147 (zestawienie dotyczy inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937)
  2. Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, Warszawa 1991, s. 143
  3. Norbert Conrads, Książęta i stany. Historia Śląska 1469-1740, Wrocław 2006, s. 139
  4. red. Marek Czapliński, Historia Śląska, Wrocław 2007, s. 238
  5. 5,0 5,1 Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, Warszawa 1991, s. 141 Błąd rozszerzenia cite: Nieprawidłowy znacznik <ref>; nazwę „Katalog” zdefiniowano więcej niż raz z różną zawartością

Bibliografia

  • Kurt Degen, Die Bau- und Kunstdenkmäler des Landkreises Breslau, Frankfurt am Main 1965, s. 147 (zestawienie dotyczy inwentaryzacji przeprowadzonej w latach 1936-1937)
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce, Tom IV Zeszyt 2 Sobótka, Kąty Wrocławskie i okolice, Warszawa 1991, s. 143